“Бесік” сөзінің шығу төркіні

Бесік сөзінің шығуына байланысты ғалым Ә. Нұрмағамбетовтің 2 жорамалы бар.

Біріншісі:
Қазақ сөзінде без, безек, безілдеу, безу, безеу, безгілдек, безбен т.б. толып жатқан төл сөздер бар. Осы аталған сөздердің барлығының түбірі – без. Бұл сөздердің барлығы қозғалу, ырғалу, шайқалу, тербелу деген ұғымға сыйып тұрғандықтан, «бесік» әу бастан «безек» немесе «безік» болып, бертін «з» дыбысы қатаң «с» дыбысына ауысып, «бесік» болып қалыптасса керек.

Екіншісі:
Бесіктің жасалу жолына қарай, оны құрайтын негізгі бес ағашқа байланысты «бес уық» сөзінің туындауы мүмкін деген тұжырым жасауға болады. Олай дейтініміз, қазақ халқы негізінде екі түрін тұтынған. Оның ертерек пайда болған түрі «аспалы бесік» деп аталады. Аспалы бесіктің жасалу жолдары өте қарапайым. Оны әзірлеу үшін бес тал, жуандығы біркелкі, жұмыр талдар болса болғаны. Ондай бесікті көшіп – қону кезінде уықтап құрап жасай салу әбден мүмкін жай. Кейін келе бес уық – бесық – бесік болып қалыптасып кеткен тәрізді».

Жалпы «бесік» атауының шығуы әлі де болса терең зерттеуді қажет ететіні даусыз.

Оцените статью
Добавить комментарий